Każdy z nas czasem odczuwa lęk. Zazwyczaj czujemy się zaniepokojeni w sytuacjach społecznych, które są dla nas nowe i nieznane. Problem zaczyna się wówczas, gdy lęk jest nadmierny oraz przejmuje kontrolę nad naszym życiem – np. funkcjonowaniem społecznym czy zawodowym. Lęk społeczny może występować u każdego z nas w różnym natężeniu. W poniższym artykule postaram się omówić typowe elementy lęku społecznego oraz jego fazy.

Lęk przed oceną

Doświadczając lęku społecznego obawiamy się przede wszystkim negatywnej oceny ze strony innych ludzi. Obawiając się negatywnej oceny jesteśmy skłonni do koncentrowania się na sobie i swoim zachowaniu. Będziemy więc bardziej czujni na to, jakie wrażenie możemy sprawiać na innych ludziach. W takich sytuacjach często pojawia się zniekształcenie, które nazywa się czytaniem w myślach. Zakładamy że wiemy co myślą o nas inni ludzie i zazwyczaj są to negatywne oceny. Koncentracja na sobie i otoczeniu w poszukiwaniu sygnałów świadczących o negatywnej ocenie, często sprawia że nie skupiamy się na rozmówcy, a nasze zachowanie faktycznie może stać się niezręczne. Tworzy się więc mechanizm błędnego koła, z którego trudno się wydostać.

Unikanie i ucieczka

Unikanie to bardzo częsta strategia radzenia sobie z lękiem, którego doświadczamy. W przypadku lęku społecznego zazwyczaj unikamy spotkań z innymi ludźmi, podczas których możemy być narażeni na negatywną ocenę. Wycofujemy się więc z różnego rodzaju interakcji społecznych, co sprawia, że jesteśmy coraz bardziej odizolowani od innych ludzi. Niewątpliwie wpływa to na nasze samopoczucie, relacje społeczne oraz prowadzi do ograniczania wsparcia społecznego.

Faza oczekiwania

Faza pierwsza związana jest z tym, że czekamy na pewne społeczne zdarzenie, które budzi w nas lęk. Może to być np. oczekiwanie na spotkanie ze znajomymi lub prezentację projektu. Bywa, że w fazie oczekiwania lęk jest silniejszy niż w momencie samego zdarzenia. Ma to związek z katastrofizacją, którą często tworzymy w głowie. Rozważamy możliwe najgorsze scenariusze. Często przeceniamy możliwość wystąpienia tego, czego najbardziej się boimy.

Faza ekspozycji społecznej

To moment, w którym dochodzi do rzeczywistego wydarzenia, które wzbudza lęk. W czasie tego wydarzenia do głowy mogą przychodzić Ci rozmaite myśli na temat sytuacji społecznej, w której aktualnie się znalazłeś. Zazwyczaj uaktywniają się również twoje negatywne przekonania na temat siebie lub innych osób. Zniekształceniu ulegają nie tylko nasze myśli, ale również uwaga którą kierujemy na siebie. Stajemy się więc bardzo czujni i stale monitorujemy nasze zachowania, co często nasila objawy lęku. Wyłapujemy każdy sygnał, który może świadczyć o tym, że inni nas oceniają. Często podejmujemy działania, które w naszym odczuciu zapewniają nam bezpieczeństwo – np. unikamy kontaktu wzrokowego. W praktyce takie strategie jednak powodują że lęk się nasila.

Faza rozmyślania wstecznego

To czas, gdy nadmiernie analizujesz to co się wydarzyło. Poszukujesz dowodów, które mogą potwierdzać to, że twoje zachowanie było nieadekwatne, niezręczne i negatywnie ocenione. Zastanawiasz się więc nad tym co mogli pomyśleć o tobie inni ludzie w tej sytuacji.

Podsumowanie

Pamiętaj – lęk jest naturalną i potrzebną emocją. Odczuwa go każdy z nas w pewnym stopniu. Funkcją lęku jest informowanie o tym, że dzieje się coś zagrażającego. Zdarza się jednak lęk jest nadmierny i nieproporcjonalny do rzeczywistego niebezpieczeństwa. Wówczas powoduje szereg konsekwencji w naszym życiu – sprawia, że wycofujemy się z życia społecznego i stajemy się w stosunku do siebie coraz bardziej krytyczni. Jeśli masz poczucie że lęk przejmuje kontrolę nad twoim życiem i ogranicza twoje funkcjonowanie w jakimkolwiek obszarze twojego życia, zawsze możesz nad nim pracować. Decyzja o skorzystaniu z pomocy psychologicznej to ważny krok w stronę poprawy jakości twojego życia.

Bibliografia:

• • David A. Clark, Aaron T. Beck: “Zaburzenia lękowe. Podręcznik z ćwiczeniami opartymi na terapii poznawczo-behawioralnej”